Azərbaycan dilinin tarixi
Article Sidebar
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Main Article Content
Abstract
Azərbaycan dili türk dillərinin oğuz qrupuna daxil olan və uzun tarixi inkişaf yolu keçmiş bir dildir. Onun təşəkkülü qədim prototürk dilləri ilə bağlı olub, zaman keçdikcə müxtəlif ictimai-siyasi və mədəni şəraitlərin təsiri altında formalaşmışdır. Qədim dövrdə regionda yaşayan türk tayfalarının dili dilin ilkin bazasını yaratmış, orta əsrlərdə oğuzların geniş yayılması Azərbaycan dilinin fonetik, leksik və qrammatik sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. “Kitabi-Dədə Qorqud” kimi abidələr dilin orta dövr xüsusiyyətlərini əks etdirən ən vacib mənbələrdəndir. Yeni dövrdə Səfəvilər, sonrakı mərhələdə isə maarifçilik və mətbuat dilin inkişafına ciddi təsir etmişdir. XX əsrdə əlifba islahatları, ədəbi dilin normalaşdırılması və dilçilik tədqiqatları dilin müasir strukturunu müəyyənləşdirmişdir. Müstəqillik dövründə Azərbaycan dili dövlət dili statusu qazanaraq müasir qloballaşma proseslərinə uyğun inkişaf etməkdədir. Azərbaycan dili türk dillərinin oğuz qrupuna daxil olan, zəngin tarixi inkişaf yolu keçmiş bir dildir. Onun təşəkkülü qədim prototürk dilləri ilə bağlıdır və dil zamanla müxtəlif ictimai-siyasi, mədəni və tarixi amillərin təsiri altında formalaşmışdır. Qədim dövrdə regionda yaşayan türk tayfalarının dili Azərbaycan dilinin ilkin əsasını təşkil etmiş, orta əsrlərdə isə oğuz tayfalarının geniş yayılması dilin fonetik, leksik və qrammatik sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı dilin orta dövr xüsusiyyətlərini əks etdirən əsas yazılı abidələrdəndir. Yeni dövrdə Səfəvilər dövləti, maarifçilik hərəkatı və mətbuat dilin inkişafına güclü təsir göstərmişdir. XX əsrdə aparılan əlifba islahatları və ədəbi dilin normalaşdırılması müasir Azərbaycan dilinin formalaşmasını təmin etmişdir.
Article Details
References
Şirəliyev M. Azərbaycan dialektologiyasının əsasları. B., 1962;
Dəmirçizadə Ə. Azərbaycan dilinin üslubiyyatı. B., 1968;
Axundov A. Azərbaycan dilinin tarixi fonetikası. B., 1973;
Dəmirçizadə Ə. Azərbaycan ədəbi dilinin tarixi. B., 1979, 1-ci hissə; Müasir Azərbaycan dili. 3 cilddə. B., 1978–1981, 1–3-cü c.;
Qasımov M. Azərbaycan dili terminologiyasının əsasları. B., 1983;
Əlizadə A. Azərbaycan ədəbi dilinin elmi üslubu (1901–1920-ci illər). B., 1997;
Heydər Əliyev dil haqqında və Heydər Əliyevin dili. /Red. B . N ə b i y e v. B., 1998;
Seyidov Y. Azərbaycan dilinin qrammatikası. B., 2000;
Aslanov V. Azərbaycan ədəbi dilinin tarixinə dair. B., 2002;
Qurbanov A. Müasir Azərbaycan ədəbi dili. 2 cilddə. B., 2003, c. 1; Axundov A. Dil və ədəbiyyat. 2 cilddə. B., 2003.