Әлеуметтік әңгімелер – аутистік спектрі бұзылған мектеп жасына дейінгі балаларды психологиялық педагогикалық қолдаудың тиімді әдісі
Article Sidebar
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Main Article Content
Abstract
Аутистік спектрі бұзылған (АСБ) балалардың әлеуметтік түсініктері мен қарым қатынас дағдыларын қалыптастыру олардың дамуындағы негізгі міндеттердің бірі болып табылады. Әлеуметтік әңгімелер (Social Stories™) – аутизм спектрі бұзылған балалардың әлеуметтік жағдайларды түсініп, күтілетін әрекетті меңгеруге көмектесетін қысқа әрі нақтыланған мәтіндер. Бұл мақалада әлеуметтік әңгімелерді мектеп жасына дейінгі балалармен қолдану тиімділігі, теориялық негіздері және тәжірибелік ұсыныстар талданады. Әлеуметтік әңгімелер туралы ғылыми әдебиетке (1991–2025 жж.) шолу жасалды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегі бойынша 2021 жылы әлемде шамамен әр 127 адамның бірі аутизммен өмір сүреді. Әлеуметтік әңгімелер Carol Gray тарапынан 1991 жылы әзірленіп, әлеуметтік сигналдарды түсінуде қиындық көретін балаларға арналған оқиға мазмұнын ұсынады. Заманауи жүйелі шолу (бихевиоралдық өзгеріс бойынша әлеуметтік әңгімелерді пайдалану жайлы) әлеуметтік әңгімелердің деструктивті мінез құлықты азайту мен қажетті дағдыларды арттыруда тиімділігін көрсетеді: агрессия, дауыс көтеру, эмоцияларды ажырату, орындалу бойынша нұсқаулар және әлеуметтік жауап беру сияқты мінез құлықтарда оң өзгерістер байқалды. 2024 жылғы мета анализге сәйкес, әлеуметтік әңгімелердің мектеп жасына дейінгі балалар арасында талап етілетін іс әрекеттерді үйретуде пайдалы екені анықталған; мысалы, тіс тазалау қадамдарын орындауда әлеуметтік әңгіме интервенциясы дәстүрлі нұсқаулыққа қарағанда тиімді болып шықты (Z = 3,60; MD = 0,66; p < 0,001). Зерттеулердің басым бөлігі бір субъектілік дизайнға негізделген; бақылау топтары бар зерттеулер аз және әдістемелік қатері жоғары. Әлеуметтік әңгімелер аутистік спектрі бұзылған мектеп жасына дейінгі балалардың мінез құлқын қалыптастыру үшін қолжетімді және бейімделетін әдіс болып табылады. Олардың тиімділігі балалардың жеке ерекшеліктеріне сәйкес жазылған, оң тілді қолданатын және визуалды қолдаумен күшейтілген оқиғаларға байланысты. Нәтижелер ұзақ мерзімді әрі кең тәжірибе жинақтау үшін рандомизацияланған зерттеулермен нақтылануы тиіс. Авторлар әлеуметтік әңгімелерді цифрлық форматта әзірлеу, жергілікті мәдени тілдік ерекшеліктерге бейімдеу және отбасылар мен педагогтарға арналған оқу бағдарламаларын жасау жөнінде ұсыныстар береді.
Article Details
References
World Health Organization. Autism Spectrum Disorders. Fact sheet; 2024. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/autism-spectrum-disorders .
Gray C, Garand J. Social Stories: Improving social skills for children with autism. Jenison Public Schools; 1993.
Gray C. The New Social Story™ Book. Arlington: Future Horizons; 2015.
Bandura A. Social Learning Theory. Englewood Cliffs: Prentice Hall; 1977.
Ali S, Frederickson N. Investigating the evidence base of social stories. Educational Psychology in Practice. 2006;22(4):355 377. doi:10.1080/02667360600999500. DOI: https://doi.org/10.1080/02667360600999500
Qi J, Barton EE, Shippen ME. A systematic review of social stories research for children with autism spectrum disorder. World Journal of Pediatrics. 2018;14(2):100 109. doi:10.1007/s12519-017-0171-2. file:///C:/Users/user/Downloads/ijerph-21-00940.pdf
Como DH, Goodfellow M, Hudak D, Cermak SA. A scoping review: social stories supporting behavior change for individuals with autism. Journal of Occupational Therapy, Schools, & Early Intervention. 2023;17(1):154 175. doi:10.1080/19411243.2023.2168824. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11263915/#:~:text=synthesizes%20social%20narrative%20research%20targeting,subject%20design%2C%20which%20is%20a DOI: https://doi.org/10.1080/19411243.2023.2168824
Raising Children Network. Social stories and autism. 2024. Available from: https://raisingchildren.net.au/autism/therapies-guide/social-stories .
Ni Zhou N, Zhou L, Ho CYT, McGrath C, Wong HM. Social story intervention for training expected behaviors among preschool children: a systematic review and meta analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2024;21(7):940. doi:10.3390/ijerph21070940. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph21070940
Wahman CL, Pustejovsky JE, Ostrosky MM, Santos RM. Examining the effects of social stories on challenging behavior and prosocial skills in young children: A systematic review and meta analysis. Topics in Early Childhood Special Education. 2022;41(4):267 279. doi:10.1177/0271121419855692. https://jepusto.com/publications/effects-of-social-stories-on-challenging-behavior-and-prosocial-skills/#:~:text=Examining%20the%20effects%20of%20social,analysis DOI: https://doi.org/10.1177/0271121419855692
Reynhout G, Carter M. Social Stories™ for children with disabilities. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2006;36(4):445 469. doi:10.1007/s10803-006-0086-1. DOI: https://doi.org/10.1007/s10803-006-0086-1
Hanrahan R, Smith E, Johnson H, Constantin A, Brosnan M. A pilot randomised control trial of digitally mediated social stories for children on the autism spectrum. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2020;50(12):4243 4257. doi:10.1007/s10803-020-04490-8. DOI: https://doi.org/10.1007/s10803-020-04490-8
Zafar S, Griffiths M, Hartfiel E, Malawkin A, Lopez Silva C. Specialists’ perspectives on social stories in managing individuals with autism in the dental care setting. Special Care in Dentistry. 2025;45(4):e70085. doi:10.1111/scd.70085. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12379069/#:~:text=Aims DOI: https://doi.org/10.1111/scd.70085
Daneshvar SD, Charlop MH, Berry Malmberg D. A treatment comparison study of a photo activity schedule and social stories for teaching social skills to children with autism spectrum disorder: brief report. Developmental Neurorehabilitation. 2019;22(3):209 214. doi:10.1080/17518423.2018.1461947. DOI: https://doi.org/10.1080/17518423.2018.1461947
Lorimer PA, Simpson RL, Myles BS, Ganz JB. The use of social stories as a preventive behavioral intervention in a home setting with a child with autism. Journal of Positive Behavior Interventions. 2002;4(1):53 60. DOI: https://doi.org/10.1177/109830070200400109
Kuoch H, Mirenda P. Social story™ interventions for young children with autism spectrum disorders. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities. 2003;18(4):219 227. DOI: https://doi.org/10.1177/10883576030180040301
Agosta E, Graetz JE, Mastropieri MA, Scruggs TE. Teacher researcher partnerships to improve social behavior through social stories. Intervention in School and Clinic. 2004;40(2):82 94. DOI: https://doi.org/10.1177/10534512040390050401
Chan JM, O’Reilly MF. A social stories™ intervention package for students with autism in inclusive classroom settings. Journal of Applied Behavior Analysis. 2008;41(3):405 409. DOI: https://doi.org/10.1901/jaba.2008.41-405
Como DH. Social narratives and participation: Implications for occupational therapy practice. American Journal of Occupational Therapy. 2024;78(2):7802340010.
Marion C, Christensen A, et al. Preparing children with autism for dental visits using social stories: caregiver perspectives. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2011;41:2.